Miles Davis LP Ascenseur pour l'échafaud vinylplaat

De soundtrack voor de film Ascenseur pour l'échafaud uit 1957 geldt als een van de meest legendarische en revolutionaire momenten uit de muziek- en filmgeschiedenis. Het is het perfecte kruispunt waar de Amerikaanse jazzcultuur en de opkomende Franse artistieke vernieuwing elkaar vonden.

De Geschiedenis van de Opname

De totstandkoming van deze plaat is een legendarisch verhaal van pure spontaniteit en improvisatie.

• Een toevallige ontmoeting: Miles Davis was eind 1957 in Parijs voor een reeks concerten. Jean-Paul Rappeneau, een assistent van de jonge filmregisseur Louis Malle en groot jazzliefhebber, stelde voor om Davis te vragen voor de soundtrack van Malle’s debuutfilm.
• Improvisatie in het donker: In de nacht van 4 op 5 december 1957 ging Miles Davis met een speciaal samengesteld Frans-Amerikaans kwintet de studio Le Poste Parisien in Parijs binnen. De muzikanten hadden vooraf niets kunnen voorbereiden. Davis had in zijn hotelkamer slechts een paar rudimentaire harmonische schema's opgeschreven.
• De sfeer in de studio: Terwijl de band speelde, werden de belangrijkste scènes uit de film in een constante loop op een groot scherm in de verduisterde studio geprojecteerd. De melancholische, rauwe en dromerige klanken die je op de plaat hoort, ontstonden dus live en direct als reactie op de beelden van actrice Jeanne Moreau die door de nachtelijke straten van Parijs dwaalt.

Muzikale Revolutie: De stap naar Kind of Blue

Muzikaal gezien is deze plaat historisch van onschatbare waarde. Destijds was de jazz grotendeels gebaseerd op complexe, razendsnelle opeenvolgingen van akkoorden (zoals de Bebop). Miles Davis wilde hier juist van afstappen en zocht naar meer rust en ruimte. 

Door de muzikanten slechts een handvol akkoorden te geven, dwong hij hen om te improviseren op basis van toonladders (modi) in plaats van akkoordenschema's. Deze zogenaamde modale jazz gaf de muziek een etherische, melancholische en tijdloze sfeer. Deze sessie in Parijs was de directe vingeroefening en de blauwdruk voor wat anderhalf jaar later zijn absolute meesterwerk en het best verkochte jazzalbum aller tijden zou worden: Kind of Blue. 

De Tijdsgeest: Parijs, Existentialisme en de Nouvelle Vague

Om de impact van de plaat te begrijpen, moet je kijken naar de unieke sfeer in het Parijs van de late jaren 50:

1. De opkomst van de Nouvelle Vague (Nieuwe Golf): Ascenseur pour l'échafaud wordt gezien als een van de belangrijkste voorlopers van deze vernieuwende Franse filmstroming. Jonge regisseurs zoals Louis Malle braken met de strakke, kunstmatige studiocultuur van Hollywood. Ze gingen de straat op, filmden met handcamera's, gebruikten natuurlijk licht en lieten morele ambiguïteit zien. De rauwe, melancholische jazz van Miles Davis paste daar perfect bij en verving de traditionele, bombastische filmorkesten.
2. De Jazz-obsessie in Frankrijk: In tegenstelling tot de Verenigde Staten, waar zwarte jazzmuzikanten destijds zwaar te lijden hadden onder institutioneel racisme en segregatie, werden zij in het naoorlogse Parijs behandeld als gevierde intellectuelen en kunstenaars. De Franse jeugd in de clubs van Saint-Germain-des-Prés ademde jazz. Het genre was hét symbool van moderniteit, rebellie en de existentialistische filosofie van die tijd.
3. De perfecte synergie: De film noir weerspiegelt de angst en desillusie van de naoorlogse generatie. Het eenzame, desolate geluid van de trompet van Miles Davis – gespeeld met een zogeheten Harmon mute dicht bij de microfoon – werd de ultieme soundtrack van de moderne, stedelijke eenzaamheid.

Albumgegevens

• Artiest: Miles Davis
• Album: Ascenseur pour l'échafaud (ook bekend als Lift to the Scaffold)
• Label: Fontana (catalogusnummer 660 213 TR)
• Land van herkomst: Gemaakt in Holland

Uitvoerende muzikanten

• Miles Davis: trompet
• Barney Wilen: tenorsaxofoon
• René Urtreger: piano
• Pierre Michelot: bas
• Kenny Clarke: drums