James Ensor: Tekeningen en prenten Robert Hoozee, Sabine Brown - Taevernier/ J.F. Heijbroek - Mercatorfonds

23844

James Ensor. Tekeningen en prenten is een omvangrijke kunsthistorische publicatie gewijd aan het grafische oeuvre van de Belgische kunstenaar James Ensor (1860–1949). Het boek werd samengesteld door Robert Hoozee, Sabine Bown-Taevernier en J.F. Heijbroek en verscheen in 1987 bij het Mercatorfonds in Antwerpen. De publicatie biedt een uitgebreid overzicht van Ensors tekeningen en prenten en plaatst deze werken binnen de ontwikkeling van zijn kunstenaarschap.

Centraal staan Ensors tekeningen, schetsen en grafische werken. De publicatie volgt zijn ontwikkeling vanaf vroege portretten, figuurstudies en observaties van zijn directe omgeving tot de complexe, fantasierijke en satirische composities waarvoor hij later bekend werd. Daarbij wordt duidelijk dat tekenen voor Ensor zowel een zelfstandig artistiek medium als een middel tot studie en voorbereiding was.

Een belangrijk thema is de wisselwerking tussen waarneming, fantasie en satire. Ensor vertrok geregeld van alledaagse onderwerpen en personen uit zijn familie- en leefomgeving, maar ontwikkelde daarnaast een sterk persoonlijke beeldwereld met maskers, skeletten, karikaturale figuren, processies en grote mensenmassa’s. Religieuze, historische, politieke en maatschappelijke onderwerpen nemen eveneens een belangrijke plaats in zijn grafische werk in.

De publicatie besteedt aandacht aan Ensors interesse voor de Belgische samenleving van zijn tijd. Politiek, religie, sociale conventies en burgerlijke cultuur verschijnen in verschillende tekeningen en prenten in een ironische, kritische of groteske vorm. Werken zoals België in de negentiende eeuw illustreren zijn neiging om maatschappelijke onderwerpen te combineren met overvolle composities, opschriften en karikaturale personages.

Naast dergelijke grote en complexe voorstellingen bevat het boek ook meer intieme werken. Portretten en studies van familieleden, waaronder zijn moeder, zus en tante, tonen een ander aspect van Ensors tekenkunst. Hierdoor biedt de publicatie een breed beeld van zijn grafische productie, van nauwkeurige observatie en portretstudie tot satire en fantasie.

James Ensor werd in 1860 geboren in Oostende en overleed daar in 1949. Hij volgde een opleiding aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Brussel, maar ontwikkelde relatief snel een eigen artistieke richting. Zijn oeuvre omvat schilderijen, tekeningen en grafiek. Maskers en skeletten behoren tot zijn bekendste motieven, maar zijn werk omvat eveneens landschappen, portretten, religieuze voorstellingen en maatschappijkritische composities. Ensor wordt beschouwd als een belangrijke figuur in de ontwikkeling van de moderne Belgische kunst en zijn werk oefende invloed uit op latere expressionistische en modernistische kunstenaars.

De auteurs benaderen Ensors teken- en prentkunst vanuit zowel een kunsthistorisch als documentair perspectief. Robert Hoozee was kunsthistoricus en specialist in de Belgische kunst van de negentiende en vroege twintigste eeuw. Hij was jarenlang verbonden aan het Museum voor Schone Kunsten in Gent en verrichtte uitgebreid onderzoek naar onder meer James Ensor.

Sabine Bown-Taevernier werkte mee aan het onderzoek en de catalogisering van Ensors grafische oeuvre. J.F. Heijbroek, voluit Jan Frederik Heijbroek, was kunsthistoricus en specialist op het gebied van tekeningen en prenten en was verbonden aan het Rijksprentenkabinet van het Rijksmuseum in Amsterdam. Door hun bijdragen combineert het boek kunsthistorische interpretatie met documentatie van afzonderlijke werken.

De opbouw bestaat uit inleidende en kunsthistorische teksten, biografisch materiaal en een uitgebreid geïllustreerd overzicht van Ensors tekeningen en prenten. Historische foto's van de kunstenaar worden gecombineerd met reproducties van zijn werk. De chronologische en thematische benadering maakt het mogelijk de ontwikkeling van zijn stijl, onderwerpen en technieken te volgen.

De vormgeving is ruim en beeldgericht. Veel tekeningen en prenten worden groot of paginavullend weergegeven, waardoor details van de lijnvoering en compositie goed zichtbaar blijven. Kleurenreproducties worden afgewisseld met zwart-witillustraties en documentaire fotografie. De sobere typografie en ruime witte marges houden de nadruk op het werk van Ensor.

Het boek is uitgevoerd als een omvangrijke gebonden kunstpublicatie en wordt bewaard in een beschermende zwarte cassette. De rug van het boek is voorzien van een reproductie uit Ensors werk en de titel James Ensor. Door zijn formaat, uitgebreide illustratieprogramma en wetenschappelijke benadering heeft de publicatie zowel het karakter van een kunstmonografie als van een naslagwerk over Ensors grafische oeuvre.

Specificaties
Titel: James Ensor. Tekeningen en prenten
Auteurs: Robert Hoozee, Sabine Bown-Taevernier en J.F. Heijbroek
Kunstenaar: James Ensor
Uitgever: Mercatorfonds, Antwerpen
Jaar: 1987
Taal: Nederlands
Uitvoering: gebonden en rijk geïllustreerd kunstboek met beschermende cassette
Afmetingen boek zonder cassette: hoogte 30 cm, breedte 27 cm
Afmetingen cassette: hoogte 33 cm, breedte 27 cm
Aantal pagina’s: 271
Gewicht: 2,14 kg
ISBN: 90-6153-177-2
Onderwerp: tekeningen en prenten van James Ensor
Genre: kunstmonografie / tentoonstellingspublicatie