Lot historische jeugdboeken: Francis J. Finn & Charles De Coster

19436

Dit lot van twee historische jeugdboeken uit het fonds van Uitgeversfirma L. Opdebeek in Antwerpen bestaat uit Tom Playfair van Francis J. Finn en Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen van Auctor, het pseudoniem van Jan Bruylants jr. Beide uitgaven dateren uit de jaren 1950 en behoren tot een periode waarin de uitgeverij een belangrijk aanbod aan Nederlandstalige kinder- en jeugdliteratuur verzorgde.

Hoewel Tijl Uilenspiegel sterk verbonden is met de literaire traditie rond Charles De Coster, is deze specifieke uitgave niet door De Coster geschreven. Op de titelpagina staat “Auctor” als auteur vermeld, het pseudoniem van Jan Bruylants jr. Het gaat om een eigen bewerking rond de bekende Uilenspiegel-figuur.

Tom Playfair – Francis J. Finn

Tom Playfair werd geschreven door de Amerikaanse jezuïet Francis J. Finn (1859-1928), die vooral bekend werd door jeugdromans waarin avontuur, schoolleven, opvoeding en katholieke waarden met elkaar worden gecombineerd. Zijn verhalen zijn doorgaans levendig en toegankelijk geschreven en bevatten naast humoristische en avontuurlijke passages ook een duidelijke morele en opvoedkundige ondertoon.

Het verhaal draait om de jonge Tom Playfair, een levenslustige en moeilijk in toom te houden jongen. Zijn vader besluit hem naar een door jezuïeten geleid internaat te sturen, waar Tom wordt geconfronteerd met discipline, vriendschap, verantwoordelijkheid en de gevolgen van zijn gedrag. Doorheen zijn belevenissen ontwikkelt hij zich geleidelijk tot een meer verantwoordelijke jongeman.

Deze Nederlandstalige editie verscheen in 1955 bij L. Opdebeek te Antwerpen en wordt in het boek aangeduid als vijfde uitgave. De Nederlandse vertaling is van Jos Witlox. Deze editie bevat tekeningen van Jan Waterschoot en de kleuromslag werd ontworpen door A. Berckmans.

De omslag is opgebouwd in een beperkt kleurenpalet van zwart, rood en lichte tinten en toont een dramatische winterscène. De illustratieve vormgeving sluit aan bij de avontuurlijke jeugdliteratuur uit het midden van de twintigste eeuw.

Het boek werd gedrukt bij Drukkerij Lombaerts N.V. te Schoten.

Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen – Auctor / Jan Bruylants jr.

Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen verscheen in 1953 bij L. Opdebeek in Antwerpen. De auteur wordt aangeduid als “Auctor”, het pseudoniem van Jan Bruylants jr.

Het boek gebruikt de bekende figuur van Tijl Uilenspiegel, maar is geen uitgave van Charles De Costers La Légende d’Ulenspiegel. In deze versie wordt de figuur van Uilenspiegel verwerkt in een eigen verhaallijn met humoristische, avontuurlijke en historische elementen.

Tijl verschijnt als een vindingrijke en ondeugende figuur die samen met onder anderen Lamme Goedzak een lange reeks belevenissen meemaakt. Het verhaal is episodisch opgebouwd en bevat meer dan vijftig hoofdstukken, waarin persoonlijke avonturen, volksverhalen, komische situaties en historische verwijzingen elkaar afwisselen.

De stijl sluit aan bij traditionele Vlaamse volks- en avonturenliteratuur. De tekst is verhalend en toegankelijk opgebouwd, met veel dialogen, actie en humor. De taal en vertelwijze weerspiegelen duidelijk de periode waarin deze bewerking werd uitgegeven.

De opvallende omslag is uitgevoerd in rood, zwart, grijs en crème en combineert verschillende voorstellingen van Tijl Uilenspiegel met grote typografie. Het boek werd gedrukt bij Drukkerij L. Van Loon in Brasschaat.

Charles De Coster en de Uilenspiegel-traditie

Charles De Coster (1827-1879) was een Belgisch Franstalig schrijver die de figuur van Tijl Uilenspiegel een belangrijke plaats gaf in de Belgische literatuur met zijn in 1867 verschenen La Légende d’Ulenspiegel. In dat werk werd de al veel oudere Europese volksfiguur verbonden met de zestiende-eeuwse Nederlanden en de strijd tegen de Spaanse overheersing.

De aanwezigheid van Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen in dit lot is daarom interessant binnen de bredere receptiegeschiedenis van het personage. Het boek laat zien hoe de figuur van Uilenspiegel later opnieuw werd gebruikt en aangepast binnen Vlaamse jeugdliteratuur.

Uitgeverij L. Opdebeek

Beide boeken werden uitgegeven bij L. Opdebeek in Antwerpen. Deze uitgeverij was vooral actief op het gebied van schoolboeken, volkslectuur en kinder- en jeugdboeken en bouwde in de eerste helft van de twintigste eeuw een herkenbaar fonds op.

De uitgaven van L. Opdebeek kenmerken zich vaak door toegankelijke teksten, illustraties en opvallende omslagen, waarmee ze zich richtten op een breed Nederlandstalig lezerspubliek.

Meerwaarde van het lot

De meerwaarde van dit lot ligt in de combinatie van twee verschillende vormen van historische jeugdliteratuur uit dezelfde uitgeeftraditie. Tom Playfair vertegenwoordigt de vertaalde Amerikaanse katholieke jeugdroman, terwijl Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen aansluit bij de Vlaamse volks-, avonturen- en historische verteltraditie.

Daarnaast zijn beide boeken interessant door hun oorspronkelijke vormgeving, illustraties en druktechnische uitvoering uit de jaren 1950. Samen vormen ze een representatief duo voor verzamelaars van oudere jeugdboeken, Vlaamse uitgeverijgeschiedenis en uitgaven van L. Opdebeek.

onditie

Beide boeken verkeren in tweedehands vintage staat met zichtbare gebruiks- en ouderdomssporen. Aan de omslagen, ruggen en randen zijn slijtage en plaatselijke verkleuringen zichtbaar. Ook het papier vertoont de gebruikelijke verkleuring die bij boeken van deze leeftijd kan voorkomen. De boeken worden aangeboden in de staat zoals zichtbaar op de foto’s.

Specificaties

Aantal: 2 boeken
Titels: Tom Playfair en Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen
Auteur Tom Playfair: Francis J. Finn
Auteur Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen: Auctor, pseudoniem van Jan Bruylants jr.
Uitgever: L. Opdebeek, Antwerpen
Jaar Tom Playfair: 1955
Uitgave Tom Playfair: vijfde uitgave
Aantal pagina’s Tom Playfair: 205
Vertaling Tom Playfair: Jos Witlox
Tekeningen Tom Playfair: Jan Waterschoot
Ontwerp kleuromslag Tom Playfair: A. Berckmans
Drukker Tom Playfair: Drukkerij Lombaerts N.V., Schoten
Jaar Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen: 1953
Aantal pagina’s Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen: 245
Drukker Tijl Uilenspiegel in Vlaanderen: Drukkerij L. Van Loon, Brasschaat
Afmetingen per boek: hoogte 26 cm × breedte 21 cm
Gewicht lot: 0,90 kg
Taal: Nederlands
Genre: historische en avontuurlijke jeugdliteratuur
ISBN: niet van toepassing op deze uitgaven uit 1953 en 1955